KEK / J-PARC — COMET Collaboration
KEK / J-PARC — COMET Collaboration
კვლევის დასახელება
COMET ექსპერიმენტი (Coherent Muon to Electron Transition)
კვლევის ადგილი
COMET ექსპერიმენტი მიმდინარეობს J-PARC-ის ბაზაზე (ტოკაი, იაპონია) KEK-ის გლობალური სამეცნიერო მხარდაჭერით.
კვლევის მასშტაბი
საერთაშორისო კოლაბორაციაში მონაწილეობს 40-ზე მეტი ინსტიტუტი 17–18 ქვეყნიდან. ექსპერიმენტი ეტაპობრივად ხორციელდება: Phase-α, Phase-I და Phase-II.
კვლევის მიზანი
ეს არის ახალი თაობის ექსპერიმენტი, რომელიც ეძებს დამუხტული ლეპტონების არომატის დარღვევის (CLFV) ფენომენს — კერძოდ, მიუონების ელექტრონებად გარდაქმნას (\(\mu \rightarrow e\)) ნეიტრინოების გარეშე. მისი მიზანია მსოფლიო მგრძნობელობის რეკორდის 10,000-ჯერ გაუმჯობესება (\(10^{-17}\) ზღვარზე), რაც სტანდარტული მოდელის მიღმა ახალი ფიზიკის არსებობას დაამტკიცებს.
სტუ-ის მკვლევართა წვლილი ექსპერიმენტში
საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის (სტუ) სტრატეგიული პარტნიორობა იაპონიის წამყვან სამეცნიერო ცენტრებთან 2014 წლიდან იწყება — მაშინ ჩაეყარა საფუძველი სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის მკვლევართა კოლაბორაციას KEK-თან (ცუკუბა) და J-PARC-თან (ტოკაი).
2024 წლის ოქტომბერში სტუ-სა და KEK-ს შორის გაფორმდა ახალი ურთიერთგაგების მემორანდუმი (MoU), რომელსაც შეუერთდა იაპონიის SOKENDAI უნივერსიტეტიც — ეს სტუ-ის სტუდენტებს უხსნის გზას ერთობლივი სამაგისტრო/სადოქტორო პროგრამებისა და იაპონიაში სტაჟირებისკენ. KEK-ის პროფესორი სატოში მიჰარა არჩეულია სტუ-ის საპატიო დოქტორად.
პროექტში ჩართულია სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის ძირითადი ბირთვი.
ქართველი მეცნიერების როლი უაღრესად პრაქტიკული და საინჟინრო ხასიათისაა. სტუ-ის გუნდმა, დუბნის ბირთვული კვლევების ინსტიტუტთან ერთად, დააპროექტა და შექმნა ექსპერიმენტის ერთ-ერთი უდიდესი სუბდეტექტორი — კოსმოსური ვეტო სისტემა (Cosmic Ray Veto), რომელიც კოსმოსური გამოსხივების ფონისგან სიგნალის გასუფთავებაზეა პასუხისმგებელი. ამასთანავე, იაპონიის ლაბორატორიებში საკუთარი ხელით აწყობენ და ტესტავენ „სტროუ მილების“ (Straw Tracker) ულტრათხელ სისტემებს, რომლებიც უახლესი ულტრაბგერითი შედუღებით, წებოს გარეშე მზადდება.
ჯგუფი ასევე ახორციელებს სამეცნიერო მოდელირებას GEANT4 პლატფორმაზე დეტექტორების ოპტიმიზაციისთვის.
საკვანძო მკვლევრები სტუ-დან
ზვიად წამალაიძე — მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის დირექტორი
იური ბაღათურია — მეცნიერებათა დოქტორი, ასოცირებული პროფესორი, სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი
დავით ჩოხელი — მეცნიერებათა დოქტორი, სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი / წამყვანი ინჟინერი
გიორგი ადამოვი — მეცნიერებათა დოქტორი, სტუ-ის კვანტური ფიზიკის და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი
დავით ლომიძე — მეცნიერებათა დოქტორი, სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი
ირაკლი ლომიძე — მეცნიერებათა დოქტორი, სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი
ნიკოლოზ წვერავა — სტუ-ის კვანტური ფიზიკისა და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი
გამოყენებითი პოტენციალი
- კოსმოსური ინდუსტრია — თანამგზავრების ნაწილების დამზადება
- უახლესი საავიაციო მასალების დამუშავება
- მაღალი სიზუსტის გაზური ქრომატოგრაფია